شب یلدا + تصاویر
شب یلدا + تصاویر
شب یلدا یا شب چله چیست؟ و شب یلدا در کشورهای دیگر چه خبر است؟
دی ماه، در ایران كهن، چهار جشن، در بر داشت. نخستین روز دی ماه و روزهای هشتم، پانزدهم و بیست و سوم، سه روزی كه نام ماه و نام روز یكی بود. بنا بر گاه شماری كهن هر یك از سی روز ماه، نامی ویژه دارد، كه نام فرشتگان است. نام دوازده ماه سال نیز در میان آنهاست. در هر ماه روزی را كه نام روز با نام ماه یكی باشد، جشن می گیرند، و در این سی روز ماه، سه روز آن «دی» نام دارد و هر سه روز را در گذشته جشن می گرفتند.
امروز از این چهار جشن تنها شب نخستین روز دی ماه، یا شب یلدا را جشن می گیرند، یعنی آخرین شب پاییز، نخستین شب زمستان، پایان قوس، آغاز جدی و درازترین شب سال.
واژه یلدا سریانی و به معنی ولادت است. ولادت خورشید (مهر، میترا) و رومیان آن را «ناتالیس انویكتوس» یعنی روز «تولد مهر شكست ناپذیر» نامند.
یلدا اول زمستان و شب آخر پاییز است كه درازترین شب های سال است، و در آن شب، یا نزدیك بدان، آفتاب به برج جدی تحویل می كند و قدما آن را سخت شوم و نامبارك می انگاشتند. در بیشتر نقاط ایران در این شب مراسمی انجام می شود، شاعران زلف یار و همچنین روز هجران را از حیث سیاهی و درازی بدان تشبیه كنند و از شعرهای برخی از شاعران مانند سنائی، معزی، خاقانی و سیف اسفرنگی، رابطه بین مسیح و یلدا ادراك می شود. یلدا برابر با شب اول جدی و شب هفتم دی ماه جلالی و شب بیست و یكم دسامبر فرانسوی است.»
آیین و جشن شب یلدا یا شب چله بزرگ تا به امروز در تمامی سرزمین كهنسال ایران و در بین همه قشرها و خانوارها برگزار می شود.
یلدا را همچنین می توان جشن و گردهمایی خانوادگی دانست.
شب یلدا در کشورهای دیگر چه خبر است؟
مردم بولیوی، پرو و اکوادور رسم مشترکی در طولانیترین شب سال دارند: طناب پیچ کردن خورشید! آنها به ارتفاعات میروند و در مراسمی آیینی وانمود میکنند خورشید را به سنگها بسته اند تا روزها را طولانیتر کنند. ارتفاعات ماچوپیچو در اسپانیا یکی از مهمترین نقاط باستانی طناب پیچ کردن خورشید بوده است.
پاکستانیها بر اساس آیینهای قدیمیشان در شب یلدا به دعا و نیایش میپردازند. مردان آیین حمام زمستانی را بجا میآورند و در حالی که تکه نانی را در دست گرفته اند روی سرشان آب میریزند. این حمام باید ایستاده انجام شود و از صبح تا بعد از ظهر آخرین روز از پاییز ادامه خواهد داشت. زنان و دختران هم مراسم سنتی حمام را به جا میآورند و بعد از این تطهیر مراسم آتش افروزی، جشن و پایکوبی و خوردن غذایی که از شکمبه بز تهیه شده، آغاز میشود.
مردم شرق آسیا، انقلاب زمستانیشان را با مراسم دونگژی جشن میگیرند. مراسمی که در میان ژاپنیها، چینیها، کرهایها و مردم فیلیپین و تایلند و ویتنام، یکی از مهمترین مراسم آیینی به حساب میآید و از غروب روز آخر پاییز شروع میشود. خانوادهها در این روز دور هم جمع میشوند و غذایی به اسم تانگ یوآن و کوفته برنجی میخورند؛ غذاهایی که در فرهنگ شرق آسیاییها، نماد همبستگی و اتحاد خانواده دانسته میشوند.
در کره، غذایی به نام سائیلسیم مرسوم است که با برنج و لوبیا قرمز تهیه میشود. آنها مایع مخصوصی را در این روز در اطراف خانه خود میپاشند تا ارواح خبیث و نیروهای شر را از اطراف شان دور کنند. کاری که شاید منشا آن، افسانه قدیمی چینیها باشد که بر اساس آن در آخرین روز پاییز روح یک شکارچی به خانه روستاییان سرک میکشد تا طعمه فصل سرمایش را پیدا کند.
ژاپنیها هم در این روز حمام مرکبات میگیرند تا نه فقط نیروهای منفی را از خود دور کنند، بلکه در زمستان پیش رو، از سرماخوردگی هم در امان باشند. حمام مرکبات در گذشته به معنی غوطه ور شدن در وان مرکبات بود اما امروزیها اگر قرار باشد این رسم را به جا بیاورند، در وانی حمام میکنند که داخل آن چند لیمو و پرتقال را شناور کرده اند.
در اسکاتلند مراسمی به اسم هاگمانی برگذار میشود که در آن مراسم «اولین قدم» برگزار میشود. رسمی شبیه کاسه زنی نوروز ایرانیها که در آن، یک نفر با موهای بلند و سیاه رنگ در خانه همسایهها میرود و از آنها هدیههایی مثل نمک، نان، نوشیدنی، پودینگ میوه، شیرینی و شکلات و... میگیرد. هاگمانی از نیمه شب به بعد آغاز میشود یکی از مهمترین جشنهای زمستانی اسکاتلندیها است.
مردم بولیوی، پرو و اکوادور رسم مشترکی در طولانیترین شب سال دارند: طناب پیچ کردن خورشید! آنها به ارتفاعات میروند و در مراسمی آیینی وانمود میکنند خورشید را به سنگها بسته اند تا روزها را طولانیتر کنند. ارتفاعات ماچوپیچو در اسپانیا یکی از مهمترین نقاط باستانی طناب پیچ کردن خورشید بوده است.
اما پرهیجانترین مراسم شاید فستیوالی باشد که در باهاماس، غرب آفریقا، جامائیکا و بخشهایی از کارولینا و ویرجینیا برگزار میشود. در این فستیوال، مردم با لباسهای عجیب و غریبی مثل کله گاو، پیکر اسب، شیطان و فرشته و... به خیابانها میآیند و موسیقیهای آیینی شان را مینوازند تا به استقبال زمستان بروند.
در روسیه هم مردم طولانیترین شب سال را به دعا و نیایش میپردازند و غذای مرسوم شان نان و پنیر و عسل است. آنها با ریسه کشیدن خیابانها و روشن کردن چراغهای رنگین، به استقبال زمستان میروند و در طولانیترین شب سالشان کلوچههای خانگی به یکدیگر هدیه میدهند.
تصاویر
