حسادت
حسادت چیست؟
فرق حسادت-غبطه و غیرت با همدیگر چیست؟
چگونه با حسادت مقابله کنیم؟
چگونه حسادت فرزند بزرگتر به فرزند کوچکتر را کاهش دهیم؟
تعریف حسد: حسد روحیه خواری و خود کم بینی است که فرد حسود در خود می بینید که به دنبال آن آرزو می کند که نعمت واقعی یا خیالی را که فرد دیگر دارد، نداشته باشد، حال چه آن نعمت واقعی یا خیالی را خود داشته باشد و یا نداشته باشد یا به او برسد یا نرسد[1].
حسد آثار بسیار بدی در زندگی انسان دارد امام علی (ع) در باره آثار حسد می فرماید:
حسد سر چشمه عیب هاست.انسان حسود همیشه مریض است. حسد زندگی را بر انسان سخت می کند.و...[2]
امام جعفر صادق (ع)فرمود : همانطور که آتش هیزم را می خورد (از بین می برد) حسد هم ایمان را می خورد[3]
برای مبارزه با حسد باید ابتدا آنرا شناخت و آن را از امور دیگر تمیز داده و با آن به ستیز برخاست.
فرق حسد با غبطه: غبطه روحیه ای است که در پی آن فرد می خواهد نعمت و کمالی را که دیگری دارد، مثل آن را داشته باشد، بدون آن که آرزوی نابودی آن را در دیگری بنماید.[4]
فرق حسد با غیرت: غیرت روحیه ای است که به دنبال آن، فرد خواهان نداشتن زشتی و بدی از فرد دیگری است.[5]
ریشه های پیدایش حسد:[6]
پیدایش حسد، عوامل گوناگونی دارد که هر یک به تنهایی هم می توانند باعث پیدایش حسد شوند، لذا بسته به کمی یا زیادی این عوامل، حسد زدایی از سختی و آسانی برخوردار است. اینک برخی از آن عوامل را تذکر می دهیم:
1. خباثت و زشتی باطنی: روحیه عده ای این گونه شکل گرفته است که نمی توانند دارایی مادی و معنوی را در دیگری ببینند.
2. احساس تهی بودن و خواری کردن[7]: یعنی چون در خود احساس خواری و کوچکی می کند، نمی تواند کمال یا خوبی ای را در دیگری ببیند.
3. روحیه خود خواهی و خود ستایی: چون می خواهد فقط خودش مورد ستایش باشد و مشهور گردد، نابودی عوامل آنها را در دیگری خواهان است.
4. روحیه دشمنی: چون نسبت به فرد مورد حسادت، دشمنی دارد، نمی خواهد دارایی ها و زیبایی های او را ببیند.
شیوه های درمان حسادت:[8]
1. فکر کردن در ضررهایی که حسد بر روح و روان دارد: چون حسود همواره در غم و غصه خواهد بود، زیرا نعمت های الاهی نسبت به دیگران هم همیشگی است و هم بی شمار و او در این آتش نگرانی و افسردگی می سوزد.
2. فکر کردن در مورد ضررهایی که معصومین (ع) برای دین و آخرت حسود بیان کردند که برخی از آنها را بیان می کنیم: حسد آفت دین، از بین برنده ایمان، باعث خروج از ولایت و دوستی ذات حق تعالی، دشمنی با کارهای خداوند، موجب عدم قبولی طاعت و توبه و شفاعت، و از بین برنده خوبی ها و منشأ بسیاری از گناهان است. [9]
3. تقویت ایمان نسبت به ذات حق تعالی و صفات و افعال او،حسن ظن به خداوند و این که او هر دارایی، خوبی و زیبایی روحی و دنیوی و اخروی که به هر فردی داده است به خاطر رحمت، عدالت، حکمت و امتحان می باشد و بداند که اگر فردی از آنها بی بهره است بر اساس حکمتهای الهی مانند امتحان و یا بالابردن درجات روحی و اخروی و...است.
4. بدست آوردن روحیاتی که در ضدیت با منشأ حسد هستند؛ یعنی به جای زشتی باطنی، پاکی و گستردگی درونی داشته باشد. به جای احساس تهی و کوچکی از دارایی دیگران، عزت و کرامت نفس داشته باشد؛ به جای خود خواهی و خود ستایی، خدا خواهی، خداشناسی و فروتنی؛ و به جای دشمنی، دوستی با دیگران را پیشه خود سازد.
5. رفتاری خلاف مقتضای حسادت انجام دهد: به جای نگرانی خوشحالی؛ به جای ترش رویی، خوش رویی و به جای بدگویی، تعریف نماید به گونه ای این نوع رفتار ها ادامه یابد که مایه دوستی و مهربانی شود.
6. راز و نیاز داشتن با ذات حق تعالی، که هم بی نیاز است و هم بی نیاز کننده؛ راز و نیاز ، بهترین و موثرترین شیوه برای از بین بردن بیماری ها روحی و روانی مثل حسادت می باشد. امام سجاد زین العابدین و سید الساجدین (ع) در راز و نیازش با ذات حق تعالی،عرضه می دارند: خداوندا به تو پناه می برم از طوفانی شدن حرص و شعله ور گردیدن خشم و غالب شدن حسادت[10].([11])
چگونه حسادت فرزند بزرگتر به فرزند کوچکتر را کاهش دهیم؟
آیا می دانید؟ : اضافه شدن فرزند جدید به خانواده حرکت بزرگی است. والدین باید به فرزندان بزرگ تر خود کمک کنند تا با حس حسادت به فرزند کوچک تر مبارزه کنند. یعنی وظیفه والدین در این مرحله از زندگی بیشتر می شود. پیش از تولد باید ذهن فرزند خود را برای آمدن یک خواهر یا برادر دیگر آماده کنید. بسیار طبیعی است که هنگام ورود عضو جدید به خانواده، فرزند بزرگ تر کمی از مرکز توجهات خارج شود.
با کمی تلاش و توجه ما برای از بین بردن این حسادت می توان تا حدی این حس حسادت را کاهش داد. در همین راستا، در این مطلب ۶ روش برای کمک به فرزند بزرگ تر را برایتان نقل کرده ایم تا کمتر به فرزند تازه متولد شده حسادت کند.
۱٫ تعیین زمان مجزا برای هر دو نفر
به طور مثال، در طول روز که نوزاد تازه متولد شده خواب است، می توانید با فرزند بزرگ تر خود به تنهایی صحبت کنید. اما بهترین کار این است که روزی را در هفته تعیین کنید و با فرزند بزرگ تر خود بیرون یا خرید بروید و در طول مسیر و هنگام خرید یا بازی با یکدیگر صحبت کنید.
۲٫ به او بگویید که نوزادان چقدر خواهر/برادر بزرگ تر خود را دوست دارند
این واقعیت است که کودکان کوچک تر همیشه برادر یا خواهر بزرگ تر خود را دوست دارند. آنها سعی می کنند کارهای برادر/ خواهر بزرگ خود را تقلید کنند و با دیدن آنها و عکسشان بسیار هیجان زده و خوشحال می شوند. در اینجا وظیفه والدین این است که ین نکته را هر روز به روش های مختلف، مستقیم و غیر مستقیم به فرزند بزرگ تر خود یادآوری کنند.
۳٫ اجازه دهید فرزند بزرگ تر در کارهای فرزند کوچک تر به شما کمک کند
کودکان بزرگ تر می توانند در مسایل ساده و جزئی همچون گرفتن پیشبند کثیف، پستانک یا … به والدین خود کمک کنند اما کار بیشتری از آنها بر نمی آید. اما حتی اگر کار خاصی هم از عهده فرزند بزرگ تر ساخته نیست، سعی کنید در مورد نوازد جدید مسوولیت هایی به او بدهید. مثلا بگویید موهای او را مرتب کند. با این کار فرزند بزرگ احساس می کند در رشد و پرورش خواهر یا برادر کوچک تر خود نقش داشته است.
۴٫ اجازه دهید فرزند بزرگ از کمک کردن شانه خالی کند
درست است که فرزند بزرگ تر می تواند تا حدی (حتی خیلی کم) به شما در نگهداری نوزادتان کمک کند، اما باید به یاد داشته باشید این مسوولیت آنها نیست. اگر از او خواستید تا به شما کمک کند و او از این کار سرباز زد، او را مجبور نکنید. باید اجازه دهید که همیشه احساس خوبی به برادر/خواهر کوچک تر خود داشته باشد.
۵٫ گاهی همچون نوزاد با فرزند کوچک خود رفتار کنید
یکی از مهم ترین مسایلی که فرزندان بزرگ تر با آنها درگیر هستند این است که دیگر نوزاد و در مرکز توجه نیستند. برای از بین بردن این احساس می توانید به او در انجام کارهایی که خودش به تنهایی از عهده آنها بر می آید، کمک کنید. همیشه به او یادآوری کنید که نخستین فرزند شماست. گاهی به او اجازه دهید سوار کالسکه شود یا مثلا غذای او را در دهانش بگذارید.
۶٫ دوره خاطرات دوران نوزادی با کودک بزرگ تر
فرزند بزرگ تر خود را روی پاهایتان بنشانید و برای او از خاطرات دوران نوازدی اش تعریف کنید. آنها از این کار لذت می برند. به طور مثال، کارهای شیرین و جالبی که انجام می داده را برایش تعریف کنید و به یادش بیاورید که چه زمان های شادی را در کنار هم داشته اید. در همین میان نیز به او بفهمانید تا چه اندازه برای شما ارزش دارد و او را همچون خواهر/ برادر کوچک ترش دوست دارید.
[1] چهل حدیث امام خمینی ره، ص 105، معراج السعادة مرحوم نراقی، ص 347، کیمیایی سعادت غزالی، ج 2، ص 126.
[2] مستدرکالوسائل ج : 12 ص : 21
[3] الکافی ج : 2 ص : 306حدیث:1و2 . عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ وَ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ جَرَّاحٍ الْمَدَائِنِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِنَّ الْحَسَدَ یَأْکُلُ الْإِیمَانَ کَمَا تَأْکُلُ النَّارُ الْحَطَبَ
[4] معراج السعادة، ص 347؛ در خصوص ارزش غبطه رجوع شود به کتب اخلاقی و تفاسیر قرآن ذیل آیات: مطففین، 26، حدید، 21 و مائده، 48.
[5] همان.
[6] نک: کیمیای سعادت و معراج سعادت، بحث حسادت.
[7] امام خمینی حسد را همین روحیه،و ذل نفس، می دانند. نک: چهل حدیث، ص 107.
[8] همه این شیوه ها و با شیوه های دیگری تحت همین عناوین و یا عناوین دیگر در همین کتاب های اخلاقی ذکر شده و ذکر نشده، بیان شده اند.
[9] برای اطلاع بیشتر، نک: کافی،ج2، ص307؛ وسائل الشیعه،ج15، ص366؛ مستدرک الوسائل،ج12، ص20 و کیمیای سعادت و معراج سعادت، بحث حسادت.
[10] «اللهم انی اعوذ بک من هیجان الحرص و سورة الغضب و غلبة الحسد». صحیفه سجادیه،ص56، کان من دعائه (ع) فی الاستعاذة من المکاره و سیئی الاخلاق و مذام الافعال.
منابع